سازمان تات در مسیر تحول: مدل مدیریتی دکتر غلامرضا گلمحمدی و بازتعریف نقش پژوهش در امنیت غذایی کشور دل نوشته :احمد بایبوردی فعال رسانه و کارشناس کشاورزی در سالهای اخیر بخش کشاورزی ایران بیش از هر زمان دیگری به پژوهش، نوآوری، فناوری و برنامهمحوری وابسته شده است. تغییرات اقلیمی، فشارهای ارزی، بایستههای امنیت غذایی و […]
سازمان تات در مسیر تحول: مدل مدیریتی دکتر غلامرضا گلمحمدی و بازتعریف نقش پژوهش در امنیت غذایی کشور
دل نوشته :احمد بایبوردی فعال رسانه و کارشناس کشاورزی
در سالهای اخیر بخش کشاورزی ایران بیش از هر زمان دیگری به پژوهش، نوآوری، فناوری و برنامهمحوری وابسته شده است. تغییرات اقلیمی، فشارهای ارزی، بایستههای امنیت غذایی و رقابت شدید در حوزه فناوریهای زیستی، نقش سازمان تات را به جایگاهی راهبردی ارتقا داده است. در چنین شرایطی، دوره جدید مدیریت این سازمان با محوریت دکتر غلامرضا گلمحمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی، بهعنوان یک نقطه عطف در نگاه به پژوهش و تصمیمسازی علمی قابل بررسی است.
این یادداشت به تحلیل مهمترین ابعاد این دوره میپردازد؛ دورهای که میتوان آن را «گذار آرام اما عمیق» در مدیریت پژوهش و فناوری کشاورزی نامید.
۱. پایان مقالهمحوری؛ آغاز مسئلهمحوری و برنامهمحوری
یکی از برجستهترین تغییرات مدیریتی، عبور از سنت قدیمی «مقالهمحوری» در پژوهش کشاورزی و حرکت به سمت مسئلهمحوری، برنامهمحوری و مأموریتگرایی است.
دکتر گلمحمدی در سفرهای استانی و نشستهای تخصصی بارها تأکید کرده است:
پژوهش زمانی معنا دارد که مسئلهای واقعی را حل کند.
حداقل ۵۰ درصد پروژههای استانی باید بر اساس مسائل بومی تعریف شوند.
فناوری، بذر، آفتکش، واکسن و هستههای فناور باید به «اثر میدانی» تبدیل شود، نه فقط خروجی علمی.
ضریب نفوذ دانش در مزارع باید دو برابر شود.
این تغییر رویکرد، تات را از یک نهاد صرفاً تولیدکننده مقاله و گزارش، به مرکز فرماندهی «راهحلهای فناورانه کشاورزی» تبدیل میکند.
۲. شایستهسالاری و اصلاح ساختار مدیریتی؛ پایان دوره مدیران آسانسوری
یکی از مهمترین دستاوردهای مدیریتی دکتر گلمحمدی، شفافسازی فرآیند انتصاب مدیران است؛ موضوعی که سالها چالش ساختاری در نهادهای پژوهشی محسوب میشد.
وی بارها اعلام کرده است:
انتخاب مدیران صرفاً براساس شاخصهای تخصص، تجربه، پاکدستی و مسئولیتپذیری انجام میشود.
هیچ «حقوتو» یا ارجاع بیرونی در انتخاب مدیران اعمال نشده است.
استفاده حداکثری از نیروهای توانمند درون سازمان برای ارتقای مدیران در اولویت است.
معیارهای رسمی شامل:
صداقت، دانش فنی، سابقه اجرایی، قانونمداری و شفافیت است.
این رویکرد ضربهای جدی به شبکههای غیررسمی نفوذ در انتصابات بوده و پیام روشنی به بدنه سازمان داده:
«در تات، جایگاه به شایستگی داده میشود، نه سفارش.»
۳. حاکمیت صداقت و شفافیت؛ مدیری که از پاسخگویی فرار نمیکند
یکی از ویژگیهای کمسابقه در سطح مدیریت عالی، پاسخگویی مستقیم و رودررو با رسانهها و بدنه کارشناسی است.
در مصاحبهها و نشستهای تخصصی، دکتر گلمحمدی:
به سختترین نقدها درباره تات پاسخ داده،
درباره چالشهای تاریخی سازمان شفاف سخن گفته،
و حتی مباحث حساس مانند مالکیت اراضی، ذخایر ژنتیکی، روابط بینسازمانی و ساختارهای ناکارآمد گذشته را بیپرده مطرح کرده است.
در دورهای که بسیاری از مدیران از گفتوگو با رسانهها پرهیز میکنند، این سبک شفافیتمحور نه فقط اعتمادساز، بلکه برای احیای سرمایه اجتماعی سازمان ضروری است.
۴. سفرهای فشرده و اثربخش استانی؛ مدیریت از کف میدان، نه پشت میز
گزارشها نشان میدهد که مدیریت جدید تات، سفرهای استانی را از حالت تشریفاتی خارج کرده و آن را تبدیل به ابزاری عملیاتی برای تحول کرده است:
بازدید از ایستگاهها و مراکز تحقیقاتی
گفتوگوی مستقیم با پژوهشگران
بررسی وضعیت پروژههای میدانی
تمرکز بر چالشهای واقعی کشاورزان هر استان
تأکید بر توسعه زیستبوم فناوری کشاورزی
سفرهای اخیر از زنجان تا همدان نشان داد که مسیر تصمیمسازی تات از «دفتر تهران» به «فیلد تحقیقاتی» منتقل شده است.
۵. توجه به معیشت کارکنان؛ اولویت دادن به انسان پیش از ساختار
در شرایط دشوار اقتصادی، توجه به نیروی انسانی مهمترین عامل انگیزش و پایداری سازمانی است. اقدامات دوره جدید نشاندهنده رویکردی انسانی و عدالتمحور است:
همسطحسازی پرداختها در ایستگاههای دورافتاده با تهران
اصلاح آییننامه ترفیع از سال ۱۴۰۳
بهبود مسیر ارتقای محققان و کارشناسان
تأکید بر احترام به پیشکسوتان، محققان معین و کارشناسان میدان
تلاش برای رفع تبعیض ساختاری میان مراکز و مؤسسات
این پیام روشن است:
«نیروی انسانی قلب سازمان تات است، نه هزینه آن.»
۶. پاسخگویی مدیران؛ تغییر فرهنگ سازمانی از بالا به پایین
یکی از نکات کلیدی دوره جدید، الزام مدیران موسسات و مراکز به پاسخگویی شفاف است.
در جلسات رسمی بارها تأکید شده:
هیچ مدیری حق ندارد از رسانه، پرسش علمی یا نقد کارشناسی بگریزد.
مدیران موظفاند گزارشهای عملکردی روشن و قابل ارزیابی ارائه دهند.
ساختار تات باید بر مبنای اعتماد عمومی، شفافیت و پاسخگویی دائمی اداره شود.
این رویکرد نشان میدهد که «فرهنگ پاسخگویی» بهعنوان یک ارزش سازمانی در حال نهادینه شدن است.
۷. جمعبندی: دوره گلمحمدی در تات؛ اصلاح آرام، تحول عمیق
در یک جمله میتوان گفت:
> دوره جدید تات، دوره بازتعریف مأموریتها، احیای سرمایه انسانی و شفافسازی ساختار مدیریتی است.
اقدامات این دوره را میتوان در چهار محور خلاصه کرد:
۱. تحول رویکردی
مسئلهمحوری بهجای مقالهمحوری؛ برنامهمحوری بهجای روزمرگی.
۲. تحول ساختاری
شایستهسالاری، شفافیت، حذف انتصابات آسانسوری و تقویت ظرفیت داخلی.
۳. تحول میدانی
سفرهای هدفمند، اتصال پژوهش به مزرعه و تمرکز بر چالشهای واقعی استانها.
۴. تحول انسانی
توجه به معیشت، عدالت در پرداخت، اصلاح آییننامهها و ارتقای شأن محققان.
اگر این مسیر با ثبات مدیریتی، پشتیبانی بودجهای و حمایت سیاستی ادامه یابد، تات میتواند نهفقط «بازوی علمی کشاورزی»، بلکه پیشران امنیت غذایی، نوآوری و بهرهوری ملی باشد
