پژوهش به مزرعه برگشت؛ انقلاب آرام در سازمان تات
✍️احمد بایبوردی
عضو هیات علمی و فعال رسانه ای
هفته پژوهش امسال در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آغاز یک تحول آرام اما عمیق در ساختار پژوهشی کشاورزی کشور است؛ تحولی که جهتگیری پژوهش را از مسابقه مقالهنویسی به حل مسئله ملی تغییر داده و پژوهش را به جایگاه اصلی خود یعنی کنار کشاورز و در قلب مزرعه بازگردانده است.
سازمان تات با شبکه گستردهای شامل ۳۵ مؤسسه ملی، ۳۳ مرکز استانی، بیش از ۵۰۰ ایستگاه تحقیقاتی و بهرهگیری از ۱۷ درصد محققان کشور در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی، در یک سال اخیر با تغییر شاخصهای ارزیابی پژوهش، مسیر تازهای برای تولید دانش کاربردی در امنیت غذایی، مدیریت آب، اصلاح خاک و توسعه اقتصاد دانشبنیان کشاورزی ترسیم کرده است.
پایان مقالهمحوری؛ آغاز اثربخشی
در سالهای گذشته نظام پژوهشی کشاورزی گرفتار شاخصهای غلط ارزیابی بود: تعداد مقاله، IF ژورنالها و چاپ در مجلات خارجی. این مدل، خروجیهای فراوانی تولید میکرد اما در مزرعه مصرف نمیشد.
رویکرد جدید سازمان تات با بازتعریف نظام ارزیابی محققان از «تعداد مقاله» به «تعداد مسائل حلشده»، پژوهش را به سمت اثربخشی ملی هدایت کرده است. امروز، هر یافته علمی که به الگوی مزرعه، رقم، فناوری، توصیه فنی یا محصول دانشبنیان تبدیل نشود، یک یافته نیمهکاره تلقی میشود.
نتیجه این تغییر ساده اما بنیادین، شکلگیری مدل جدید پژوهش ملی است:
– دانش برای عمل، نه دانش برای قفسه.
شبکه میدانی پژوهش؛ حضور محقق کنار کشاورز
یکی از مهمترین دستاوردهای امسال بازگشت محققان به عرصه است.
سازمان تات از طریق توسعه ۲۵۰۰ سایت الگویی فعال در سراسر کشور و ثبت بیش از ۴۵ هزار نفر-روز حضور مستقیم محققان در میدان، فاصله میان پژوهش و کشاورز را به حداقل رسانده است. این مدل جدید نشان میدهد که انتقال دانش از مقاله اتفاق نمیافتد؛ از نمایش عملی اتفاق میافتد.
تات با اجرای بیش از ۱۶۰ یافته آماده ترویج و ۴۰۰ پروژه کاربردی انتخابشده بر اساس مسائل واقعی استانها، عملاً مسیر سنتی «پروژه در مرکز – نتیجه روی کاغذ» را به «پروژه در مزرعه – نتیجه در تولید» تبدیل کرده است.
دانشبنیان شدن خروجیها؛ از مقاله به رقم و فناوری
در یک سال اخیر، مفهوم «دانشبنیان» در سازمان تات از سطح شعار فراتر رفته و به معنای واقعی راه بازار تعریف شده است.
با معرفی دهها رقم جدید در غلات، ارقام باغی و علوفهای، توسعه هستههای بذری، ثبت رسمی ژرمپلاسم، اتصال مستقیم محققان به شرکتهای فناور و حمایت از بیش از ۳۰۰ هسته فناور و شرکت دانشبنیان، اکنون مسیر پژوهش به سمت تجاریسازی دانش تغییر کرده است.
در مدل جدید:
-ارقام از مقاله بیرون نمیآیند؛ از میدان و فرآیند دانشبنیان بیرون میآیند.
نفوذ دانش در حکمرانی غذا
امسال اثر پژوهشی سازمان تات فقط در مزرعه قابل مشاهده نیست؛
در سطح سیاستگذاری ملی نیز نشانههای روشن دارد.
یافتههای پژوهشی سازمان اکنون منبع اصلی مشاوره در حوزههای زیر است:
الگوی کشت و مدیریت منابع آب
راهبرد ملی بذر
تابآوری در برابر خشکسالی
مدیریت تنشهای اقلیمی
امنیت غذایی کشور
احیای خاکهای شور و قلیا
در نتیجه، تات از یک سازمان پژوهشی به مغز متفکر کشاورزی کشور تبدیل شده و نقش آن در طراحی سیاست ملی تولید غذا روزبهروز پررنگتر میشود.
یک تغییر فرهنگی عمیق
تحول امسال فقط یک تغییر ساختاری نبود؛
فرهنگ پژوهش در سازمان تغییر کرد.
امروز همه از خود میپرسند:
«این پژوهش چه مسئلهای را حل میکند؟
و این سؤال ساده، جهت حرکت کل سیستم را تغییر داده:
پایاننامه بدون حل مسئله واقعی ارزش ندارد
اولویت انتخاب موضوع بر اساس مسائل مناطق
جایگزینی «تحقیق علاقهمحور» با «تحقیق مسئلهمحور»
اتصال شبکه ترویج با شبکه تحقیق
این همان انقلاب آرام است؛ کمتر دیده میشود، اما عمیقترین اثر را بر آینده پژوهش میگذارد.
چشمانداز پیشرو
با تکیه بر ۵.۵ میلیون ذخیره ژنتیکی کشور و شبکه میدانی گسترده، سازمان تات در سالهای آینده ظرفیت تبدیل ایران به هاب بذر منطقه، افزایش تابآوری کشور در برابر تغییر اقلیم و ایجاد اقتصاد دانشبنیان کشاورزی را دارد؛ اقتصادی که در آن:
رقم
بذر
فناوری
دانش فنی
به ارزش اقتصادی و امنیت غذایی تبدیل میشوند، نه به آمار مقاله.
جمعبندی
یک سال اخیر سازمان تات را میتوان در یک جمله خلاصه کرد:
پژوهش از دفتر و مقاله به میدان و مزرعه بازگشت.
این یک انقلاب آرام است که امنیت غذایی آینده ایران را میسازد.
