تبریزکهن-تبریز از گذشته تاکنون حاکم نشین آذربایجان به ویژه از نظر موقعیت سیاسی و اقتصادی بوده است. تبریز شهری که در گذشته میزبان مسافران دیپلماتیک زیادی بود و اما امروز بقایای این مسافران در جای جای قلب این کلانشهر خودنمایی می کند. ۱۱ کنسولگری که بیشتر آن ها در زمان دکتر مصدق تعطیل شدند و امروز فقط دو کنسولگری ترکیه و آذربایجان فعالیت رسمی در شهر تبریز دارند و ملک کنسولگری روسیه و آلمان باقی است.
و این در حالی بود که زمان قبل دوران دکتر مصدق در تهران هفت کنسولگری بیشتر وجود نداشت و این اهمیت کلان شهر تبریز را به عنوان یک پایتخت سیاسی، اقتصادی روشن میسازد.
صنایع نساجی، که شامل ده الی دوازده نوع پارچه بود و بافت فرش و مواد اولیه ی ارزان قیمت مثل پشم و پنبه و ابریشم خوراکی مناسب را برای حضور کشورهای اروپایی و برقراری روابط اقتصادی و دیپلماتیک با سایر کشورها بود. تنوع خشکبار تبریز هم به نوعی در جذب نمایندههای خارجی و سیاست خارجی نقش اساسی ایفا میکرد، مخصوصا برای کشورهای آسیای میانه.
اولین سفیر
«روی گانزالس کلاویخو» سیّاح معروف اسپانیایی و به همراه هیئت دیپلماتیک و هدایای ارزشمندی که برای تیمور از طرف پادشاه «هانری سوم» از اسپانیا آورده بود و این فرستاده مخصوص پس از بازگشت از سمرقند و دیدار خود با تیمور از تبریز گذر میکند و بر حسب سیاست آن زمان چند ماهی را در تبریز میهمان میشود. وی به دلیل نگاه تیز و قلم روان حوادث سیاسی و اجتماعی آن زمان را به خوبی به رشته تحریر در میآورد و منبع خوبی برای شناخت شهر تبریز در آن زمان میشود.
ونیزیها و تبریز
پادشاه «اوزون حسن آق قویونلو» که به دلیل مقابله با عثمانیها روابط محکمی با اروپاییها برقرار کرده بود، در واقع اولین میزبانی بود که در دربار خود سفرای زیادی را پذیرفته بود و از اولین سفیرانی که در تبریز اقامت کردند آن زمان ونیزیان بودند و لهستان و مجارستان نیز روابط تنگاتنگی با اوزون حسن داشتند.
اولین کنسولگری
انگلیسیها اولین سنگ بنای کنسولگریها را در شهرهای ایران در تبریز، سال ۱۸۳۷ میلادی گذاشتند و جالب اینکه در آن زمان ها هنوز ایران نماینده رسمی در انگلیس نداشت.
روسها در تبریز
بعد از انگلیسیها این روسها بودند که کنسولگری خود را در تبریز دایر کردند و در شمال بلوک پاساژ آن زمان ( پستخانه قدیم).
کوچه کنسولگری و میهمانهای خارجی آن
«کوچه پستخانه» کم کم بعد از افتتاح دو کنسولگری در آن به مقّر کنسولگریهای دیگر از جمله فرانسه در سال ۱۸۶۶ میلادی و آمریکا در سال ۱۹۰۶میلادی تبدیل شد و به کوچه کنسولگری شهرت یافت.
اما بعدها محل این کنسولگریها در شهر تبریز به محلات خوب دیگر تبریز انتقال یافت، «ایچری ارمنستان» و «بارون آواک» و «ترلان میدانی» از جمله این محلات بودند.
کنسولگری ایالات متحده آمریکا
این کنسولگری در سال ۱۹۰۶ میلادی گشایش یافته و در انتهای محله «لیلاوا» یا خیابان شهناز (شریعتی جنوبی) واقع شده بود که پس از انقلاب ۱۳۵۷ و قطع رابطه با دولت آمریکا در اختیار کمیته مرکزی انقلاب اسلامی تبریز و سپس اداره آگاهی نیروی انتظامی تبریز قرار گرفته است.
خانه اردوبادی، سفارت عراق
کنسولگری عراق در محل خانه اردوبادی کنونی واقع در خیابان ارتش دایر شد، که امروزه نیز به عنوان مرکز اسناد ملی استان آذربایجان شرقی مورد استفاده قرار میگیرد.
انحلال در زمان مصدق
همزمان با کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت دکتر مصدق بیشتر کنسولگریها به غیر از کنسولگریهای آمریکا، شوروی و فرانسه و ترکیه منحل و بار سفر را از تبریز بستند و در حال حاضر فقط دو کنسولگری ترکیه، و آذربایجان میهمان تبریز هستند.
منبع: نصر
