در یکسال گذشته، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) شاهد یکی از عمیقترین و ساختاریترین دورههای تحول در دو دهه اخیر بوده است؛ تحولی که نقطۀ کانونی آن، رویکرد علمی، شفافیت مدیریتی، پاسخگویی و چابکسازی است؛ رویکردی که با مدیریت دکتر غلامرضا گلمحمدی شکل گرفت و اکنون آثار آن در سراسر کشور قابل مشاهده است.
این گزارش بر اساس مستندات رسمی تات، گزارشهای رسانهای، دادههای عملکردی، بازدیدهای میدانی و نقدهای کارشناسی تنظیم شده است.
۱. چابکسازی و شایستهسالاری واقعی؛ پایان دوره مدیران غیرمتخصص و کماثر
در ۱۲ ماه گذشته، یکی از جدیترین اصلاحات تات، بازسازی ساختار مدیریتی و قطع زنجیره انتصابهای غیرکارآمد بود.
اقدامات کلیدی
انتخاب مدیران پژوهشی و اجرایی بر اساس شایستگی، تجربه میدانی و خروجیمحوری
حذف بسترهای رانت مدیریتی و جلوگیری از «ابلاغهای سفارشی»
استقرار نظام پاسخگویی هفتگی از مدیران متمرکز و استانی
بازآرایی ساختار معاونتها و مؤسسههای پژوهشی برای افزایش بهرهوری
نتیجه:
افزایش سرعت تصمیمگیری، پایان گزارشسازیهای صوری، و قرار گرفتن تحقیق، آموزش و ترویج در یک زنجیره واحد و هدفمند.
۲. احیای میدان؛ بازگشت پژوهشگران به مزرعه، دامداری و ایستگاهها
در سالهای گذشته، فاصله عمیقی میان تحقیق و مزرعه ایجاد شده بود.
اما امسال، تات با محوریت مدیریت جدید، این مفهوم را بازتعریف کرد.
آمارهای رسمی
۴۵ هزار نفر–روز فعالیت میدانی توسط محققان
۲۵۹۱ سایت الگویی ترویج در استانها
بیش از ۱۶۰ یافته قابل ترویج که به کوریدور اجرا منتقل شد
اجرای گسترده طرحهای محقق معین در محصولات استراتژیک مانند گندم، چغندر، کلزا، سیبزمینی، انگور و پسته
نتیجه:
پژوهش از کتابخانه و گزارش خارج شد و به عرصه واقعی تولید بازگشت.
۳. سفرهای استانی فشرده و بیوقفه؛ الگویی از حکمرانی میدانی
در یک سال گذشته، دکتر گلمحمدی بیش از ۵۰ سفر استانی انجام داد؛ امری که در تاریخ تات کمسابقه است.
این سفرها نه تشریفاتی بودند و نه تبلیغاتی؛ محور آنها:
بازدید از ایستگاههای ضعیف و کمفعال
حل فوری مشکلات زیرساختی
گفتوگو با کشاورزان و محققان
رصد روند پیشرفت پروژهها
نتیجه:
تات از یک نهاد اداری به یک سازمان فعال در میدان تبدیل شد.
۴. اصلاح نظام قراردادها و مقابله با «قراردادهای کمخروجی»
یکی از نقاط تاریک گذشته تات، قراردادهای بدون خروجی، کمبازده و بعضاً رانتی بود.
اما در سال گذشته:
تمام قراردادها شفاف شد
سامانه نظارت و ارزیابی هوشمند راهاندازی شد
محور قراردادها بر نتیجه قابل سنجش قرار گرفت
قراردادهای کماثر حذف یا ادغام شدند
گزارش عملکرد پروژهها علنی شد
نتیجه:
اختلافات، رانتها و هزینههای پنهان گذشته از بین رفت و اعتماد جامعه علمی بازگشت.
۵. ارتقای معیشت و منزلت پژوهشگران و کارکنان تات
با وجود محدودیت شدید بودجهای، مدیریت جدید توانست:
افزایش پرداختیها و فوقالعادهها
تسریع پرداخت حقوق و معوقات
ایجاد ردیفهای جدید برای بهبود شرایط نیروهای پژوهشی
کاهش بروکراسیهای آزاردهنده در پرداختها
فراهم کردن امکان درآمدزایی برای ایستگاهها و مراکز
نتیجه:
افزایش انگیزه، کاهش مهاجرت علمی، و تقویت روحیه پژوهشی.
۶. خروج از رکود زیرساختی؛ احیای ایستگاهها و آزمایشگاهها
برای اولین بار بعد از یک دهه:
ایستگاههای راکد دوباره فعال شدند
تجهیزات آزمایشگاهی قدیمی نوسازی شد
باغات مادری، مزارع آزمایشی و بانکهای ژرمپلاسم توسعه یافت
طرح نوسازی ایستگاهها آغاز شد
۷. ترویج نوین؛ آموزش مهارتی به جای سخنرانیهای بیفایده
در ۱۲ ماه گذشته:
۱.۲ میلیون نفر–روز آموزش مهارتی در سطح کشور
تغییر الگوی آموزش از «چاپ بروشور» به «عملیات در مزرعه»
تقویت سامانه «تات-لند» و شبکه ترویج دیجیتال
۸. شفافیت بیسابقه؛ پایان پشتپردهها
یکی از ویژگیهای شخصی دکتر گلمحمدی، پاسخگویی علنی، شفافیت مالی و مدیریتی است.
او بارها در برابر رسانهها، دانشگاهیان و نمایندگان مجلس با آرامش توضیح داده و از نقد استقبال کرده است.
این شفافیت طبیعی است که برای برخی جریانهای ذینفع ناخوشایند باشد؛ از همین رو حملات رسانههای باجگیر افزایش یافته است.
جمع بندی: چرا این دوره یک نقطه عطف است؟
سال گذشته در تات یک تغییر بنیادین رخ داد:
تحقیق از کاغذ به زمین برگشت، ترویج از شعار به مهارت تبدیل شد، مدیران ناکارآمد کنار رفتند، قراردادهای رانتی بسته شد و پژوهشگر و کشاورز محور قرار گرفتند.
این دوره را میتوان چنین توصیف کرد:
«دوره احیای اعتماد، کارآمدی و صداقت در سازمان تات»
در یک سال اخیر و با مدیریت دکتر غلامرضا گلمحمدی، سازمان تات وارد فاز جدیدی از تحول شد؛
چابکسازی ساختار، احیای ایستگاهها، ۴۵ هزار نفر–روز فعالیت میدانی، ۲۵۹۱ سایت الگویی، ۱۶۰ یافته قابل ترویج، سفرهای فشرده استانی، شفافیت در قراردادها، و ارتقای معیشت پژوهشگران تنها بخشی از دستاوردهای این دوره است.
تات امروز نه یک سازمان اداری، بلکه ستون علمی امنیت غذایی کشور است.
