وقتی مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور اعلام میکند که به ازای هر یک ریال سرمایهگذاری در پژوهش، بهطور میانگین ۱۰۱.۶ ریال بازده اقتصادی برای کشور ایجاد شده است، با یک عدد صرفاً تبلیغاتی یا یک گزارش اداری معمولی مواجه نیستیم؛ این عدد، سند روشنی از قدرت پژوهش مسئلهمحور، مدیریت علمی و نقشآفرینی مستقیم سازمان تحقیقات، […]
وقتی مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور اعلام میکند که به ازای هر یک ریال سرمایهگذاری در پژوهش، بهطور میانگین ۱۰۱.۶ ریال بازده اقتصادی برای کشور ایجاد شده است، با یک عدد صرفاً تبلیغاتی یا یک گزارش اداری معمولی مواجه نیستیم؛ این عدد، سند روشنی از قدرت پژوهش مسئلهمحور، مدیریت علمی و نقشآفرینی مستقیم سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در اقتصاد ملی، امنیت غذایی و بهرهوری منابع پایه کشور است.
در شرایطی که کشور با چالشهایی مانند خشکسالی، تغییر اقلیم، کاهش منابع آب، شوری خاک، تحریم، نوسانات بازار نهادهها، فشار بر معیشت کشاورزان و ضرورت افزایش تولید داخلی روبهروست، سرمایهگذاری در پژوهش کشاورزی دیگر یک انتخاب لوکس یا دانشگاهی نیست؛ یک ضرورت راهبردی برای بقای تولید، پایداری روستاها و استقلال غذایی کشور است.
سازمان تات، برخلاف بسیاری از ساختارهای اداری که خروجی آنها برای مردم کمتر ملموس است، سازمانی است که اثر فعالیت آن مستقیماً در مزرعه، سفره، سلامت دام و انسان، افزایش عملکرد، کاهش هزینه تولید، اصلاح بذر، تولید واکسن، توسعه دانش فنی، مدیریت تنشهای خشکی و شوری، توسعه کشاورزی دیم و ارتقای توان تصمیمگیری کشاورزان دیده میشود. این سازمان از جنس اداره پشتمیزنشین نیست؛ سازمانی است که مأموریت آن از آزمایشگاه آغاز میشود، اما در مزرعه، دامداری، باغ، گلخانه و سفره مردم معنا پیدا میکند.
اهمیت سازمان تات زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم بخش مهمی از زیرساختهای علمی امنیت غذایی کشور بر دوش همین مجموعه است؛ از مدیریت ذخایر ژنتیکی و هستههای اولیه بذر گرفته تا معرفی ارقام اصلاحشده، تولید دانش فنی، ارتقای بهرهوری آب، توسعه الگوی کشت، پشتیبانی علمی از تولید واکسن، مقابله با آفات و بیماریها و انتقال یافتههای علمی به عرصه تولید. در حقیقت، هر جا که کشاورزی ایران نیازمند تصمیم علمی، فناوری بومی و راهحل میدانی بوده، رد پای سازمان تات دیده میشود.
منابع علمی و مطالعات اقتصادی نیز این واقعیت را تأیید کردهاند که هزینهکرد در تحقیق و توسعه کشاورزی، اثر مثبت و معناداری بر رشد و بهرهوری کل عوامل تولید در بخش کشاورزی دارد. به بیان سادهتر، پولی که در پژوهش کشاورزی هزینه میشود، هزینه مصرفی نیست؛ سرمایهگذاری مولد، بازگشتپذیر و چندبرابری برای کشور است. اگر یک ریال پژوهش بتواند دهها برابر ارزش اقتصادی ایجاد کند، عقلانیت حکمرانی حکم میکند چنین سازمانی نهتنها حفظ شود، بلکه در اولویت حمایت بودجهای، اداری و تصمیمسازی قرار گیرد.
در این میان، نقش توسعهمحور دکتر غلامرضا گلمحمدی در سالهای اخیر اهمیت ویژهای دارد. آنچه در دوره مدیریت ایشان برجسته شده، صرفاً اداره یک سازمان بزرگ پژوهشی نیست؛ بلکه تلاش برای تغییر جهت سازمان از «پژوهش برای پژوهش» به سمت «پژوهش برای حل مسئله، توسعه، اثربخشی و پاسخگویی به نیاز کشور» است. این تغییر رویکرد، همان حلقه مفقودهای بود که سالها در بخشی از نظام پژوهشی کشور احساس میشد.
دکتر گلمحمدی با تأکید بر مسئلهمحوری، اثربخشی، حضور میدانی و ارتباط مستقیم با کشاورزان و بهرهبرداران، تلاش کرده است سازمان تات را از قالب صرفاً گزارشمحور و مقالهمحور خارج کند و آن را به یک دستگاه توسعهای، اثرگذار و راهبردی در خدمت تولید ملی تبدیل نماید. امروز سخن گفتن از تات، فقط سخن گفتن از مؤسسه، پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی نیست؛ سخن گفتن از یک شبکه ملی دانش، فناوری، آموزش و ترویج است که باید مستقیماً به حل مسائل کشاورزی کشور گره بخورد.
حرکت به سمت توسعه مزارع الگویی و نوآورانه، طرحهای کلان در حوزه بذر، دانههای روغنی، مرغ، تخممرغ، صرفهجویی آب، هوشمندسازی کشاورزی، بهرهگیری از هوش مصنوعی برای مشاوره مستقیم به کشاورزان، تقویت مرکز پایش الگوی کشت و اصلاح آییننامههای ارتقا و ترفیع اعضای هیئت علمی در جهت اثرگذاری عملی، همه نشان میدهد که مدیریت جدید سازمان تات بهدنبال تبدیل پژوهش به اقدام، دانش به فناوری و گزارش علمی به نتیجه ملموس در مزرعه است.
یکی از نقاط قوت این رویکرد، پیوند دادن پژوهش با نیاز واقعی تولیدکننده است. کشاورز امروز بیش از شعار، به رقم مقاوم، بذر باکیفیت، توصیه فنی دقیق، الگوی کشت قابل اجرا، روش کاهش مصرف آب، راهکار مقابله با تنش خشکی و شوری، کاهش هزینه تولید و افزایش درآمد نیاز دارد. سازمان تات زمانی موفق است که یافتههای آن در زندگی کشاورز اثر بگذارد؛ و دقیقاً همین نگاه در سالهای اخیر با مدیریت دکتر گلمحمدی پررنگتر شده است.
از منظر حکمرانی نیز سازمان تات میتواند یکی از ویترینهای واقعی بهرهوری در نظام اداری کشور باشد. بهرهوری یعنی با منابع محدود، بیشترین اثر ملی ایجاد شود. وقتی یک سازمان پژوهشی با وجود محدودیتهای بودجهای، فشارهای اداری و کمبود امکانات، میتواند در حوزههایی مانند بذر، واکسن، ذخایر ژنتیکی، دانش فنی، ترویج، مدیریت منابع آب و توسعه کشاورزی دیم چنین نقشآفرینی کند، باید بهعنوان نمونه موفق مدیریت علمی در کشور معرفی و تقویت شود.
امروز اگر قرار است نظام اداری کشور از شعار بهرهوری عبور کند، باید سازمانهایی مانند تات را جدی بگیرد؛ سازمانهایی که خروجی آنها قابل اندازهگیری، قابل دفاع و قابل مشاهده در اقتصاد ملی است. بازده ۱۰۱.۶ برابری سرمایهگذاری پژوهشی در کشاورزی دیم، فقط یک شاخص اقتصادی نیست؛ نشانه آن است که پژوهش کشاورزی میتواند به افزایش تولید، کاهش واردات، تقویت تابآوری، حفظ منابع آب و خاک و افزایش درآمد کشاورزان منجر شود.
از این منظر، حمایت از سازمان تات و مدیریت توسعهمحور دکتر گلمحمدی، حمایت از یک فرد یا یک دستگاه اداری نیست؛ حمایت از امنیت غذایی، استقلال علمی، تولید ملی، کشاورز ایرانی و آینده کشور است. در نقطه مقابل، تضعیف سازمان تات، بیتوجهی به مراکز تحقیقاتی، کاهش بودجه پژوهش کشاورزی یا محدود کردن جایگاه این سازمان در تصمیمسازیها، در عمل به معنای تضعیف زیرساخت علمی امنیت غذایی ایران است.
کشوری که میخواهد در برابر خشکسالی، تحریم، تغییر اقلیم، بحران آب، نوسانات جهانی غذا و فشارهای اقتصادی تابآور باشد، نمیتواند به پژوهش کشاورزی نگاه هزینهای داشته باشد. چنین کشوری باید سازمان تات را بهعنوان یک سرمایه راهبردی ملی ببیند؛ سرمایهای که اگر درست پشتیبانی شود، چندین برابر هزینه خود برای کشور ارزش اقتصادی، امنیتی و اجتماعی ایجاد میکند.
امروز زمان آن است که نقش سازمان تات در نظام تصمیمسازی کشور بازتعریف و تقویت شود. این سازمان باید در شوراهای راهبردی مرتبط با آب، غذا، کشاورزی، سلامت، محیط زیست، منابع ژنتیکی و امنیت غذایی جایگاه مؤثرتر داشته باشد. مراکز تحقیقاتی و مؤسسات ملی آن نیز باید نه بهعنوان واحدهای حاشیهای، بلکه بهعنوان بازوی علمی دولت در حکمرانی غذا و کشاورزی دیده شوند.
در یک جمله، سازمان تات با مدیریت توسعهمحور دکتر گلمحمدی در حال عبور از پژوهش کماثر و اداری به سمت پژوهش مسئلهمحور، میدانی، اقتصادی و اثرگذار است. این مسیر اگر با حمایت دولت، مجلس، سازمان برنامه و بودجه، استانداران و دستگاههای اجرایی همراه شود، میتواند یکی از مهمترین پشتوانههای امنیت غذایی و بهرهوری ملی در سالهای پیشرو باشد.
حمایت از تات، حمایت از علم کاربردی است. حمایت از تات، حمایت از کشاورز و تولید ملی است. حمایت از تات، حمایت از استقلال غذایی ایران است.
